• Strona główna
• Aktualności
• Kultura
• Prawa pracowników

Prawa pracowników

Łacińskie przysłowie "Nieznajomość prawa szkodzi" ma swoje zastosowanie juz od wieków, bardzo często przez naszą nieświadomość nie umiemy wykorzystać dobrodziejstw katalogu praw zawartych w systemie legislacyjnym. Podejmując pracę powinniśmy posiadać choć podstawowe informacje dotyczące praw pracowniczych obowiązujących w Wielkiej Brytanii aby nie tylko umieć je wykorzystać ale także skutecznie bronić się przed nieuczciwymi pracodawcami.

Poniższy artykuł przedstawia jedynie ogólne informacje i wskazówki i nie jest w stanie podać wyczerpującej wykładni prawnej. Postanowiłam jednak zamieścić jak najwięcej odnośników do odpowiednich instytucji rządowych, które z pewnością pomogą w rozwiązaniu szczegółowych problemów a eksperci udzielą wyczerpujących odpowiedzi na zadane pytania, również w języku polskim.
Wiele przepisów prawnych w Polsce i Wielkiej Brytanii jest bardzo podobnych, obydwa kraje są członkami Unii Europejskiej zatem obowiązują nas podobne Dyrektywy i Zalecenia. Ogólne przepisy o niedyskryminacji ze względu na wiek, płeć , narodowość, religię, orientację seksualną, zapobieganiu bullyingu w miejscu pracy, prawa do wstępowania do związków zawodowych, prawo do otrzymywania wynagrodzenia za wykonywaną pracę, limitów i przerw w pracy, bezpieczeństwa pracy są w wielu punktach bardzo podobne.

Rozpoczynając choćby od czasu pracy, limit czasu pracy w Wielkiej Brytanii wynosi 48 godzin na tydzień chyba ze umowa o pracę przewiduje inny czas pracy, większość pracowników ma także prawo do przerwy w czasie pracy, niektóre są płatne inne nie, w zależności od zawartego kontraktu.
W niektórych specyficznych sektorach, np. transportowym są szczegółowe przepisy dotyczące przerw w pracy.

Generalnie wyróżnia się trzy rodzaje przerw w pracy: przerwa na lunch, jednodniowa przerwa (najczęściej noc pomiędzy dniami roboczymi) i tygodniowa przerwa (dla większości będzie to weekend). Dwa rodzaje przepisów regulują ile i jak długie przerwy należą się pracownikom są to: Working Time Regulations i Health and safety legislation.

Zwykle pracownikom należy się 20 minutowa przerwa w ciągu dnia pracy - musi to być najmniej sześciogodzinny ciag pracy. Jest to tzw. przerwa na wypoczynek, może ona zawierać się w przerwie na lunch lub kawę. Pracownik ma prawo spędzić ten czas w oddaleniu od miejsca pracy a pracodawca ma prawo wyznaczyć czas kiedy przerwa może być wykorzystana. Nie można dzielić tego czasu na mniejsze, np dziesięciominutowe przerwy. Przerwa wypoczynkowa powinna być wykorzystana w jednym ciągu czasowym.
Pracownik ma prawo do 11 godzinnego wypoczynku pomiędzy dniami pracującymi i 24 godziny wolne od pracy w ciągu tygodnia. Pracujący na zmiany nocne średnio mogą pracować osiem godzin w każdym 24 godzinnym okresie.
Wydaje się że praca w godzinach nocnych i nadliczbowych jest potraktowana liberalniej w Brytyjskich przepisach. Praca w nocy nie musi być opłacana specjalnymi stawkami, jest to pozostawione w gestii pracodawcy. Pracownicy mogą wyrazić zgodę na pracę powyżej ustalonych godzin tzw. "overtime" czyli nadgodziny, jednak nie ma specjalnych uregulowań dotyczących płatności za nadgodziny, pozostawione jest to pracodawcy i pracownikom do wspólnego rozstrzygnięcia. Oczywiście pracodawca nie może zmuszać nikogo do wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, jeśli takie nadużycia występują należy jak najszybciej zwrócić się o pomoc do odpowiednich instytucji (podane na końcu artykułu).

Niebezpieczne warunki pracy?
Obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie zdrowego i bezpiecznego miejsca pracy a obowiązkiem pracownika jest przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa pracy. Pracodawca lub agencja zatrudniająca pracowników ma obowiązek zapewnienia pracownikom odpowiedniego standardu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa oraz przeprowadzenia odpowiedniego szkolenia. Niedopuszczalne jest pobieranie opłaty za sprzęt ochronny w miejscu pracy, to pracodawca jest zobowiązany do dostarczenia takiego ekwipunku tak aby pracownik był bezpieczny. Pracodawca ponosi również odpowiedzialnośc za uszkodzenia wywołane czynnikami szkodliwymi lub uszkodzenia spowodowane wypadkiem przy pracy. W razie wątpliwości należy zgłosić się przede wszystkim do pracodawcy, jesli to nie przyniesie oczekiwanych efektów można zadzwonić na infolinię Health and Safety Executive's czyli Urzędu ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa 0845 345 0055 lub www.hse.gov.uk

Czym jest umowa o pracę?
Jest to zobowiązanie pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, określa ona prawa i obowiązki pracownika , pracodawcy oraz czas na który jest zawarta. Każdy pracownik jest uprawniony do otrzymania tzw. "written statements of empolyment" w formie pisemnej z ogólnymi warunkami zatrudnienia w ciągu dwóch miesięcy od rozpoczęcia pracy.
Written statement powinien obowiązkowo zawierać następujące informacje:
płacę, godziny pracy, należne dni urlopu, warunki płatności w wypadku choroby, okres wypowiedzenia, informacje o warunkach postępowania dyscyplinarnego oraz składania skarg.
Obydwie strony mogą wypowiedzieć umowę przed datą jej zakończenia z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia "notice" lub za porozumieniem stron.
Referencje - jeśli odchodzisz z pracy zapewne będziesz potrzebował referencji, do dobrej praktyki należy aby pracodawca wydał referencje, ale nie musi tego zrobić jeśli taki warunek nie jest wyraźnie zawarty w umowie o pracę. Jeżeli referencje wprowadzają w błąd lub zawierają niekompletne informacje należy skonsultować się z prawnikiem.
Wyróżniamy wiele źródeł szczegółowych warunków umowy o pracę są to: ustne porozumienie, pisemny kontrakt, informacje, procedury pracodawcy, przedstawiona oferta pracy, zbiorowe ustalenia (np. ze związkami), dorozumiane oraz wymagane przez przepisy prawne np. minimalna stawka wynagrodzenia. Gwoli ścisłości umowa o pracę zawierana jest z chwilą rozpoczęcia pracy a dokładnie jeśli została zaakceptowana oferta pracy. Jeżeli nie masz "written statement of employment" (oczywiście w przypadku legalnego zatrudnienia), który powinien byc obowiązkowo wydany w ciągu dwóch miesięcy od rozpoczęcia pracy należy niezwłocznie poprosić o wydanie pisemnego "statement"- warunków pracy lub sprecyzowanie niejasnych punktów w dotychczasowym kontrakcie.
Pamiętajmy o podstawowej zasadzie -Nie należy podpisywać i podejmować żadnych zobowiązań jeżeli czegoś nie rozumiemy lub nie jesteśmy pewni.
W zupełności sprawdza się polskie przysłowie: „ Kto pyta, nie błądzi."

Podstawowe pytanie -Czy jesteś zatrudniony (employed) czy samozatrudniony (self-employed)?
Odpowiedź jest dość prosta ale nie zawsze oczywista. Osoba zatrudniona pracuje na podstawie umowy o pracę a osoba samozatrudniona wykonuje kontraktowe założenia dostarczając usługi w zależności od zawartego kontraktu. Jeżeli pracodawca ma obowiązek dostarczenia narzędzi, pracy i ma prawo do kontrolowania jak i kiedy praca jest wykonywana a także płaci podatek- tax oraz Ubezpieczenie Społeczne- National Insurance wtedy mamy do czynienia z zatrudnieniem. Natomiast jeżeli pracownik decyduje kiedy może podejmować pracę i w jakich godzinach ją wykonywać, płaci podatek a także może wykonywać usługi dla innych przedsiębiorców jest to samozatrudnienie.

Pawo do płatnego urlopu wypoczynkowego.
Od października 2007 roku wszyscy pracownicy mają prawo do 4.8 tygodnia płatnego urlopu wypoczynkowego rocznie (jest to 24 dni jeśli pracujesz 5 dni w tygodniu). Jest to minimum, ale twój pracodawca może zaoferowac ci więcej!
Ogólne informacje które powinieneś posiadać:
- masz prawo do 4.8 tygodnia płatego urlopu wypoczynkowego Annual Leave rocznie
- od 2009 roku będzie to 5.6 tygodni
- pracujący na niepełny etat są uprawnieni do tego samego poziomu urlopu oczywiście proporcjonalnie: 4.8 pomnożone przez przepracowane tygodnie.
- wysokość urlopu nalicza się w momencie rozpoczęcia pracy.
- pracodawca ma prawo kontrolować kiedy możesz wykorzystać swój urlop.
- podczas AL masz prawo do otrzymywania pełnego wynagrodzenia.
- jeśli kończysz pracę i posiadasz niewykorzystany urlop, pracodawca ma obowiązek zapłacić za niewykorzystane dni urlopu.
- bank i public holiday mogą być zawarte w twoim minimum urlopowym.
- jeżeli jesteś samozatrudniony "self-employment" niestety nie masz prawa do płatnego urlopu wypoczynowego.
- W Wielkiej Brytanii w ciągu roku jest osiem bank holiday i public holiday, jeśli pracujesz w te dni nie ma określonego obowiązku zwiększania stawki godzinowej. To ile zapłaci ci pracodawca za pracę w te dni zależy tylko i wyłącznie od niego.

Potrącenia z wynagrodzenia.
Pracodawca nie jest ograniczony przez przepisy prawne formą czy metodą wypłacania wynagrodzenia, może to być gotówka, czek, przelew na konto, wymagana jest jednak obopólna zgoda na formę wypłacania wynagrodzenia.
Dodatkowo prawo przewiduje specyficzną ochronę naszego wynagrodzenia przed nieautoryzowanym potrąceniom z wynagrodzenia. Ta ochrona obejmuje nie tylko pracowników ale i osoby wykonujące usługi osobiście.
Okoliczności kiedy potrącenia z wynagrodzenia są dopuszczane przez przepisy prawne:
- składki na podatek i Ubezpieczenie socjalne (tax i National Insurance).
- ustalone w kontrakcie i podpisane przez pracownika (np. opłaty za transport do pracy czy za mieszkanie). Za mieszkanie nie może być pobierane więcej niz 4,30 GBP za dzień lub 30,10 GBP za tydzień.
Szczegółowe przepisy określają wyjątki od w/w zasad np. sprzedaży detalicznej (może być pobierane z wynagrodzenia nie więcej niz 10% na pokrycie deficytu- tzw. manka), nakazów sądowych, kar dyscyplinarnych itp.
Istotnym jest fakt że po odliczeniach od wynagrodzenia nie może być ono niższe od płacy minimalnej!
Prawie wszyscy którzy pracują w Zjednoczonym Królestwie (wyjątki zwiazane są z wiekiem, nauką itp.) mają prawo do otrzymywania krajowej płacy minimalnej, która jest z góry ustalona przez rząd. Oczywiście można zarabiać więcej ale minimum jest ściśle okreslone, stawka minimalna za godzinę pracy dla pracowników w określonym wieku wynosi :
- 22 lata i starszych 5,52 GBP
- 18- 21 lat 4,60 GBP.
- 16-17 lat 3,40 GBP
Czasami nie jest całkiem jasne czy otrzymujemy płacę minimalną, można to sprawdzić dzieląc otrzymane wynagrodzenie za dany okres pracy przez ilość przepracowanych godzin. W obliczeniach tych bierze sie pod uwagę jedynie podstawowe wynagrodzenie, nie wlicza się do tych obliczeń premiii czy wynagrodzenia za nadgodziny. Czasami pracownicy opłacani są za wykonanie określonej pracy czy zadania ale wciąż zasada płacy minimalnej obowiązuje.
Jeżeli podejrzewasz że nie otrzymujesz płacy minimalnej zadzwoń na infolinię 0845 6000 678 lub odwiedź stronę internetową (www.direct.gov.uk/nmw). Dzwoniąc na infolinię można uzyskać pomoc przy obliczniu płacy minimalnej, poradę jak odzyskać utraconą należną zapłatę, można także złożyć anonimową skargę.

Agencje pracy i pośrednictwa pracy:
Agencje pracy rekrutują i dostarczają pracowników. Jeśli podpisujemy umowę z agencją to znaczy że to agencja wypłaca wynagrodzenia i potrąca podatek oraz składkę na ubezpieczenie socjalne. Natomiast agencja ma podpisaną umowę z przedsiębiorstwem na zapewnienia siły roboczej i praca wykonywana jest dla określonego przedsiębiorstwa. Jeżeli chcemy podpisać umowę bezpośrednio z przedsiębiorstwem, agencja nie ma prawa w tym przeszkodzić. Osoby podpisujące umowę o pracę w Zjednoczonym Królestwie, czy to z agencją czy bezpośrednio z pracodawcą, muszą płacić podatki i National Insurance w Wielkiej Brytanii. Zajmuje się tym bezpośrednio pracodawca. Działalność agencji pośrednictwa pracy regulowana jest także przepisami prawnymi. Przepisy te są egzekwowane przez inspektorat zajmujący się standardami agencji pośrednictwa pracy- Empoloyment Agency Standards (EAS) info: 0845 955 5105 lub www.direct.gov.uk/agencyworkers
Agencja rządowa Gangmasters Licensing Authority (www.gla.gov.uk) zajmuje się kontrolą dostawców pracy w sektorze rolniczym, leśnictwie komercyjnym, ogrodnictwie, przetwórstwie rybnym, zbiorze owoców morza, hodowli bydła mlecznego, pakowaniu i przetwórstwie. Wszelkie skargi z w/w sektora należy kierować bezpośrednio do tej agencji.
Należy zaznaczyć pokrótce że pracownicy agencyjni mają bardziej ograniczone prawa w stosunku do pracowników etatowych, rząd Brytyjski obiecuje wkrótce, ze pracownicy kontraktowi i agencyjni (workers) otrzymają te same prawa co etatowi (empolyee). Będzie to oznaczać zrównanie płac i uprawnień urlopowych. Brytyjski rząd, Konfederacja Związków Zawodowych TUC i Konfederacja Brytyjskiego Przemysłu CBI, doszły do porozumienia w tej sprawie.
Na krótką metę nowe brytyjskie przepisy odbiją się korzystnie na zarobkach imigrantów, w tym z Polski, którzy często podejmują pracę na tymczasowych kontraktach lub wynajmują się przez firmy pośrednictwa pracy. Istnieje jednak obawa że na dłuższą metę to równouprawnienie może doprowadzić do skurczenia się brytyjskiego rynku pracy.

Gdzie uzyskać pomoc?
- The Advisory, Conciliation and Arbitration Service (Acas) oferuje bezpłatną, poufną i bezstronną radę związaną ze wszystkimi problemami pracowniczymi.
Zadzwoń na helpline 08457 47 47 47 od 8.00 am do 6.00 pm Poniedziałek do Piątku..

- The Labour Relations Agency (LRA) oferuje bezpłatną, poufną i bezstronną radę związaną ze wszystkimi problemami pracowniczymi dla mieszkańców Północnej Irlandii. Możesz skontaktować się z LRA on 028 9032 1442 od 9.00 am do 5.00 pm Poniedziałek do Piatku.

- Twoje lokalne Citizens Advice Bureau (CAB) , prowadzi darmową i bezstronną pomoc. Możesz znaleźć lokalne biuro CAB w książce telefonicznej lub on-line.

Jeżeli jesteś członkiem związków zawodowych możesz uzyskać pomoc i konsultacje bezpośrednio od twojego związku.

Szukaj także porady prawnej lub agencji doradczych.